Avrupa Topluluğu Süt ve Süt Ürünleri Politikasi

Arupa Birliğinde, süt sektörü, gıda sanayi içerisinde önemli bir paya ahip olmasından dolayı Ortak Tarım Politikasının yürürlüğe girdiği günen bu yana, önemli düzenlemelere konu olan ilk alanlardan birisi olmuştur. Avrupa Birliğinde toplam gıda sanayi sektörü içerisinde süt sektörü üretim değeri bakımından 1997 yılında 80.700 milyon ECU’luk değer ile ikinci sırada yer almaktaydı. istihdam bakımından yine aynı yıl içerisinde 239.000 kişiyle ile üçüncü sırada yer almaktaydı. Ayrıca, 1998 yılında toplam dünya süt ürünleri ihracatında %33.9’1uk (yaklaşık %34) oran ile Avrupa Birliği ilk sırada yer almaktaydı.
Üye ülkelerin süt üretimini incele~öiğimiz zaman en önemli süt üreticilerinin
Almanya, Fransa, ingiltere, italya ve Hollanda’nın olduğunu görmekteyiz
(Bakınız Tablo 1 ).
Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası çerçevesinde, süt sektöründeki tarım
nüfusuna iyi bir yaşam standardı sağlamak ve bu pazardaki dengeyi korumak
için taze, konsantre ve toz süt ile kremayı, tereyağı, peynir ve lor peyniri ni kapsayan
bir süt politikası oluşturulmuştur. Temel süt ürünleri dışında, uluslararası
ticaret düzenlemeleri kapsamında birçok süt ve süt ürünlerini içeren işlenmiş
ürünler de ilave olarak süt politikasına eklenmiştir Fiyatların uygun düzeyde
korunmasını sağlamak için kullanılan yöntemler, ithal süt ürünlerine gümrük
vergisi, ihracata sübvansiyon verilmesi, iç pazar dengesinin korunması için
tereyağının veya süt tozu fazlalıklarının alınarak depolanması ve kazein ve hayvan
yemi olarak kullanılan süt tozuna sübvansiyon verilmesinden oluşmaktadır.
Süt ve süt ürünleri sektöründe ortak piyasa kurallarına konu olan başlıca
ürünler taze, korunmuş, konsantre veya tatlandırılmış süt veya krema, yağ,
peynir veya lor peyniri, laktoz ve laktoz şu rubu ve süt ürünlerine dayalı hayvan
yemlerini içermektedir. Bu temel ürünlere ek olarak uluslararası ticaret düzenlemeleri
tarafından kapsanan bir çok süt ve süt ürünlerini içeren işlenmiş ürünler
de süt ve süt ürünleri politikasının bir uzantısı olarak ele alınıyor.
Fiyat Destekleme Sistemi ve Yapısal Düzenlemeler
Bu politika kapsamında uygulanan fiyat destekleme sistemi, · diğer politikalarda
olduğu gibi piyasa fiyatlarında istikrarı hedeflemektedir. Uygun fiyat
düzeyleri aşağıda belirtilen yöntemlerin kullanılmasıyla sağlanmaktadır:
· ithal edilen süt ürünlerine vergi uygulaması,
ihracatiara sübvansiyon verilmesi,
6 • Süt ve Süt Ürünleri
GIDA MÜHENDiSLiGi DERGiSi
iç pazarda, mevsimsel ve yapısal fazlalıklardan
oluşabilecek olası bozuklukların engellenmesi için
tereyağının ve sprey ile kurutulmuş süt tozunun
alımını ve/veya kıtlıkta saklanması,
Kazein ve kazeinlerin üretiminde kullanılan kaymaksız
süt ve hayvaniara yedirilen kaymaksız süt
ve kaymaksız süt tozu için sübvansiyonların
ödenmesidir.
Bunların yanı sıra süt ve süt ürünleri pazarı ile ilgili
yapısal düzenlemeleri sağlamak için kullanılan başlıca
yöntemler, kurumsal fiyatlar, iç pazarın desteklenmesi,
üretim düzeyinin kontrolü ve ticari yöntemlerdir.
Kurumsal fiyatlar, süt için belirlenen hedef fiyatlar
ve tereyağı ve kaymaksız süt tozu için oluşturulan
müdahale fiyatlarını kapsamaktadır. iç pazarın
desteklenmesi, kamu kuruluşlarının belirli durumlarda
(Komisyon veya üye ülke tarafından belirlenecek
durumlar) yapılacak dolaysız alımlar, süt ürünleri kullanımını
arttırıcı hibe yardımlarını kapsamaktadır.
Üretim düzeyinin kontrolü, 1984 yılında getirilen süt
kota sistemine dayanmaktadır. Son olarak ticari
düzenlemeler ise ihracatçılara dünya fiyatları ile
topluluk fiyatları arasındaki farkın telafisini ve ithalat
için sabitlenen _gümrük vergilerini kapsamaktadır.
iç pazar için destek, belirli şartlar altında kamu
müdahale kurumları alımlarının ve süt ürünleri kullanımının
teşvik edilmesi için verilen yardımları kapsamaktadır.
iç pazar desteği kapsamında kamu depoları,
özel depolar ve tüketim için sübvansiyonlar verilmektedir.
Kamu depolarında tereyağı, yağsız ve kaymaksız
süt tozu depolanmaktadır. Depolanan bu
ürünler, ihale yoluyla veya dolaysız şekilde satılmakta
veya hibe olarak verilmektedir. Özel depolarda ise,
tereyağı, yüksek kalitede süt tozu ve özel durumlarda
bazı peynirler depolanmaktadır. Tüketim için verilen
sübvansiyonlar belirli şartlar altında hayvan yemi
olarak kullanılan sütlere, kazeine dönüştürülen kaymaksız
süt v.s. için verilmektedir.
Süt yılı 1 Nisan’dan bir sonraki senenin 31
Martına kadar olan süreyi kapsamaktadır. 1992 yılında
yapılan Ortak Tarım Politikası reformu kapsamında
kurumsal (hedef, müdahale fiyatları) fiyatlar sabitlenm
iş ve pazarlama yılının 1 Temmuz ile 30 Haziran
arasında olmasına karar verilmiştir. Her yıl Konsey
aşağıdaki fiyatları sabitlemektedir:
Dünya Süt ihracatı (1998)
D Avustralya
DEFTA
Kaynak: European Commission Directarate-General for
Agriculture
Süt yılı içinde uygulanacak %3.7 yağ ihtiva eden
sıvı sütün hedef fiyatı
Aracı kurumların alış fiyatlarının hesaplanmasında
temel olarak kullanılan tereyağı ve kaymaksız süt
tozu için müdahale fiyatları
Süt ve süt ürünleri politikasının 29 Temmuz 1968
yılında yürürlüğe girmesinden sonra 1974 yılında
Avrupa Birliği süt ve süt ürünleri açısından kendi
kendine yetebilir bir seviyeye ulaştı. 1980’Ierin
ortasında ise üretim fazlalığı ile karşı karşıya kalındı.
Bu nedenle süt ve süt ürünleri pazarına artan
düzeyde kısıtlayıcı önlemler getirildi. Bu önlemlerden
en önemlisi 1984 yılında süt üretimi kontrolü ile ilgili
oluşturulan sistemdir (ortak kota sistemi). Mevcut
politika 1984 yılında oluşturulan “ortak kota sistemi”
ne dayanmaktadır. Bu sistemde, her üye “üretim miktarını
kota çerçevesinde kısıtlamalı ve üreticilerine
veya süt ürünlerine daha önceki üretim miktarlarına
bağlı olarak referans miktarı getirmiştir. Bu miktarlar,
garanti ediien toplam miktarlar olarak bilinir. Garanti
edilen miktarın aşılması durumunda üye ülke (veya
üreticiler) tarafından aşılan miktar kadar vergi cezası
ödenmektedir. Komisyonun 1997 yılında yayınladığı
Gündem 2000 raporu çerçevesinde süt kotaları
uygulaması 2006’ya kadar uzatılmış ve süt ineği primi
getirilmiştir.
Yürürlükteki kota sistemi, 1 Nisan 1993’ten 31
Mart 2000’e kadar uygulanması öngörülen 1984 sisteminin
uzatılmasını ve bu tarihten itibaren üye ülkelerdeki
temel gelişmeleri kapsayan sistemdir. Bu sistem
çerçevesinde üye ülkelere bölüştürülen “garantilenmiş
toplam miktar” yıllık olarak belirlenmektedir.
Garantilenmiş Toplam miktar (GTM), süt ürünlerinin
Süt ve Süt Ürünle ri • 7
GIDA MÜHENDiSLiGi DERGiSi
Tablo 1. TOPLAM SÜT ÜRETiMi (Metric Ton)
YIL 1995
AVUSTURYA 3,153,831
BELÇiKA- LÜKSEMBURG 3,643,920
DANiMARKA 4,476,200
FRANSA 26,093,400
ALMANYA 28,628,840
YUNANiSTAN 1,971 ,292
iRLANDA 5,346,800
iTALYA 12,281,000
HOLLANDA 11,293,930
PORTEKiZ 1 ,837,181
iSPANYA 6,762,300
iSVEÇ 3,304,000
iNGiLTERE 14,844,300
(AB15) 126,1 04,700
Kaynak: FAO 1998
alıcısına ulaştırılması ve diğer üreticiler tarafından
yapılan doğrudan satışiara verilmesi biçiminde ikiye
ayrılmıştır. Üye ülkelere tahsis edilen GTM, her üye
ülke tarafından üreticilerine ·paylaştırılmaktadır. Her
üreticiye verilen bireysel referans miktarı ulaştırma ve
doğrudan satış miktarlarından oluşmaktadır. Üye
ülkelerin GTM’Ierini aşmaları durumunda FEOGA’da
süt için belirlenen hedef fiyatının %115’ine eşit miktarda
ceza verilmektedir. Verilen bu ceza kotalarını
aşan üreticiler tarafından karşıianma ktadır. Ulaştırma
kotalarını tamamen kullanmayan üye ülkeler bu
kotayı kullanmamış olan üreticilerden alıp aşırı üretim
yapmış olan üreticilere tahsis edebilirler. Aynı
zamanda kullanılmamış kotalar üye ülkede yeniden
dağıtılabilir. Bu durumda süt yılının sonunda kotalardan
arta arta kalan miktarlar, süt üretimini
düşürmeye yönelik ulusal programların finansmanına
aktarılabilir veya belirli kategorilerdeki üreticilere
(bölge, üretim türü vs.) tahsis edilebilir. Her üretici
ekonomik durumuna göre sene sonunda kendisine
verilen kota miktarlarını tamamen veya kısmen
değiştirebilir.
Üye ülkeler süt ve süt ürünleri piyasalarında uyguladıkları
yönetim yapısını , üreticilere tahsis edilen
geçici transferleri, GTM çerçevesinde ulusal rezervleri ni,
ulusal süt yapılanma programlarını ve üreticilerin
kişisel referans miktarlarını belirlemekte özgürdürler.
8 • Süt ve Süt Ürünleri
1996 1997 1998
3,048,245 3,105,478 3,105,478
3,681,200 3,476,882 3,700,000
4,695,000 4,695,000 4,667,600
25,817,330 25,645,650 25,223,000
28,800,860 28,723,910 28,522,000
1,872,045 1,865,045 1,880,045
5,355,000 5,313,800 5,581,000
11,856,500 11,928,800 11,928,800
11 ,012,590 10,922,310 11 ‘1 00,000
1,869,034 1,908,673 1,889,000
6,818,500 6,716,560 6,750,000
3,316,000 3,334,000 3,260,000
14,808,300 14,576,000 13,932,000
125,381,800 124,674,900 124,001,800
1998/99 döneminde üye ülkelere tahsis edilen süt
kotaları Tablo 2’de detaylı olarak sunulmuştur.
Günümüzde Uygulanmakta Olan S~stem
Daha önce değinildiği gibi, değişen şartlara göre
süt ve süt ürünleri politikası çerçevesinde uygulanan
sistem gerekli durumlarda değiştir~ldi ve yeniden
tanımlandı. Günümüzde uygulanmakta olan sistem
3950/92 sayılı yönetmelik de tanımlanmıştır, detaylı
kurallar ise 536/93 sayılı yönetmelikte belirtilmiştir.
Mevcut sistemin ana öğeleri:
Her üye ülke için belirlenen garantilenmiş toplam
miktar (kota) vardır ve ulusal sınırlar dışına kota
transferlerinin yapılması yasaktır.
Bu garantilenen toplam miktarın aşılması durumunda,
süt üreticileri şahsi vergi ödemektedirler.
Günümüzde vergi hedef fiyatının %115’i olarak
belirlenmiştir.
Garantilenen toplam miktarlar hem ulaştırma
hem de direkt tüketim için çiftliklerden yapılan
satışlar için .belirlenmiştir.
Üye ülke vergiyi, üreticiden (mandıralardan) veya
süt alıcılarından (süt ürünlerinden). alır veya
uygun olan farklı yöntemler de uygulayabilir ve
üye ülke yöntemler arasında seçim yapmakta
serbesttir. Bir çok ülke üreticilerden alma yolunu
seçmektedirler.
GIDA MÜHENDiSLiGi DERGisi
Tablo 2. Süt Kotaları 1998/99
Ulaştırma
Belçika 3110
Danimarka 4455
Almanya 27765
Yunanistan 630
ispanya 5438
Fr11nsa 23750
irianda 5236
i talya 9698
Lüksembourg 268
Hollanda 19188
Portekiz 1835
Birleşik Krallık 14339
Avusturya 2382
Finlandiya 2384
isveç 3300
Toplam 115578
Üye ülke, garantilenen toplam miktarını aşması
durumunda bir ceza vergisi ödenmektedir.
Her üreticiye bir kişisel referans miktarı verilmektedir.
Üreticinin sütündeki yaş oranı taban
düzeyinden faklı ise (genelde 1985/86 yılındaki
düzey), ulaştırılan süt her kilodaki 0.1 gram yağ
ile %0.18 çarpılarak bulunur. Etkin kotalar süt
miktarından ziyade yağ oranına göre belirlenir.
OTP reform paketinin sonucu olarak, yem fiyatlarında
düşüş, süt hedef fiyatının %2.6 düşüş ve
tereyağı müdahale fiyatları da düşüşler gerçekleştirilmiştir.
AB bütçesi tarafından finanse edilen piyasa
promosyonu, ortak sorumluluk vergisinin yerine
getirildi. Kotalar 2000 yılına kadar uzatıldı. 1993/94
için fiyatlar (hedef fiyat) %2.8 düşürüldü, %4.34
(tereyağı müdahalesi) ve %1 .3 (Kaymaksız Süt Tozu
müdahalesi) ve % 1’1ik kota indirimi ertelendi. Bu
indirim parasal yeniden dengelemenin sonucu olan
Kaynaklar
CAP Monitor (1999). “7 . Dairy”, 1999 Agra Europe (London
Ltd), 1.3.1999, sayfa 7.a-7.21 , Londra.
European Commission (1999). The Agricultural Situation in the
EU, 1998 Report, Brussels,- Luxembourg.
European Commission (1 997). Agenda 2000, Brussels,Luxembourg.
FAO Statistics (1998). CD ROM.
Doğrudan Satış Toplam Kota
201 3310
1 4455
100 27865
1 631
129 5567
406 24236
10 5246
232 9930
1 269
87 15074
37 1872
252 14590
367 2749
10 2394
3 3303
1916 117494
%1.3’1ük indirimi de kapsamaktadır. 1994/95 için,
kota kesintisi olmamasına rağmen tereyağı müdahale
fiyatı tekrar indirildi. 1995/96, 1996/97 ve
1997/98 dönemlerinde kotalarda ve fiyatlarda değişiklik
yapılmadı.
Nisan 1998’de yayınlanan Gündem 2000 çerçevesinde
kotaların %2 oranında artırılması öngörülmektedir.
Müdahale fiyatlarında, tüm üyelerde
% 1’1ik bir indirim ve dağlık alanlarda müdahale fiyatları
4 yıl içinde %15 indirim uygulanması ve süt
ineğine ödenen sübvansiyon telafileri ile Kotaların
2006 yılına kadar devam edeceği belirtilmiştir.
Avrupa Birliği, Gündem 2000 ile alınacak önlemlerle
diğer tarım alanlarında olduğu gibi süt ve süt ürünleri
sektöründe de dünya piyasalarında daha rekabetçi
bir konuma gelmeyi ve çevre dostu bir tarım
endüstrisine sahip olmayı hedeflemektedir. •
French Republic, Ministry of Agriculture and Fisheries (1998).
The CAP files: The COM for Milk and Milk Products,
Department of Productions and Trade, July 1998, No.2, Paris.
Official Journal of the European Communities (1999). Council
Regulation (EC) No. 1254/ 1999 of 17 May 1999 on the
Common Organization of the Market in Milk and Milk
Products, L. 60, Volume 42, 26 June 1999, pp. 48-72.
Süt ve Süt Ürünleri • 9

 

Avrupa Topluluğu Süt ve Süt Ürünleri Politikasi
Fatma M. UTKU (iSMiHAN)
AB Uzman Yardımcısı

Advertisement